Posiedzenie Rady Powiatowej Lubelskiej Izby Rolniczej Powiatu Krasnostawskiego odbyło 5 marca br. się pod hasłem „Bez rolnika krajobraz znika”, które podkreśla znaczenie pracy rolników w kształtowaniu i utrzymaniu krajobrazu na danym terenie. Spotkanie poświęcone było wyłącznie omówieniu potencjalnych skutków planowanego utworzenia obszaru chronionego krajobrazu dla funkcjonowania i rozwoju gospodarstw rolnych. Inicjatywa spotkania wynikała z licznych sygnałów od rolników, którzy z dużym niepokojem podchodzą do planów objęcia tego terenu ochroną, tym bardziej że na terenie powiatu istnieją już podobne formy ochrony przyrody tj.:
- Skierbieszowski Park Krajobrazowy;
- Grabowiecko-Strzelecki Obszar Chronionego Krajobrazu;
- Pawłowski Obszar Chronionego Krajobrazu;
oraz 4 specjalne obszary ochrony Natura 2000
Posiedzenie prowadziła oraz powitała zaproszonych gości Marta Gawron- Przewodnicząca Rady Powiatowej Lubelskiej Izby Rolniczej Powiatu Krasnostawskiego oraz członek Zarządu Lubelskiej Izby Rolniczej.
Informacje dotyczące planów utworzenia Kraszczadzkiego Obszaru Chronionego Krajobrazu przedstawili dr hab. Marcin Szewczak- członek Zarządu Województwa Lubelskiego oraz Paweł Łapiński- Dyrektor Lubelskich Parków Krajobrazowych.
W posiedzeniu uczestniczyli również przedstawiciele władz samorządowych: starosta krasnostawski Janusz Szpak, wicestarosta krasnostawski Marek Nowosadzki, członek Zarządu Powiatu Krasnostawskiego Mariusz Frąc, przewodniczący Komisji Rolnictwa Rady Powiatu Krasnostawskiego Piotr Raczkowski, a także wójtowie gmin z terenu powiatu oraz przewodniczący poszczególnych rad gmin oraz rolnicy z terenu powiatu.
W trakcie spotkania wyrażono liczne obawy dotyczące ograniczeń w prowadzeniu działalności rolniczej, możliwości inwestycyjnych i modernizacyjnych gospodarstw oraz przyszłości rozwoju nowoczesnego rolnictwa. Zwracano uwagę, że wprowadzanie kolejnych form ochrony przyrody na terenie o wyraźnie rolniczym charakterze może w praktyce utrudniać prowadzenie produkcji i w efekcie ograniczać rozwój gospodarstw rodzinnych.
Podkreślano, że powiat krasnostawski od lat należy do jednych z najbardziej rolniczych obszarów regionu, a działalność rolnicza stanowi podstawę lokalnej gospodarki i utrzymania wielu rodzin. W opinii uczestników wszelkie decyzje dotyczące wprowadzania nowych form ochrony przyrody powinny być poprzedzone szerokimi konsultacjami społecznymi oraz rzetelną analizą ich skutków dla rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich.
Rolnicy podkreślali konieczność jasnego i jednoznacznego przedstawienia wszystkich potencjalnych ograniczeń wynikających z objęcia terenu kolejnym obszarem chronionego krajobrazu. Brak pełnej informacji budzi niepokój mieszkańców i rodzi uzasadnione obawy o przyszłość gospodarstw funkcjonujących na tym terenie od pokoleń.
W trakcie dyskusji wielokrotnie zaznaczano, że krajobraz, który dziś uznawany jest za cenny przyrodniczo, w dużej mierze powstał dzięki wieloletniej pracy rolników. To właśnie działalność lokalnych gospodarstw współtworzy charakterystyczny krajobraz regionu.
Uczestnicy posiedzenia zwracali również uwagę, że środowisko rolnicze nie sprzeciwia się promocji regionu ani budowaniu jego marki turystycznej. Podkreślano, że inicjatywa związana z marką „Kraszczady” może stanowić element promocji powiatu krasnostawskiego i jego walorów krajobrazowych. Zwracano jednak uwagę, że rozwój turystyki i promocja regionu powinny iść w parze z poszanowaniem funkcji rolniczej tych terenów oraz możliwością dalszego funkcjonowania i modernizacji gospodarstw.
Rada Powiatowa Lubelskiej Izby Rolniczej Powiatu Krasnostawskiego podkreśliła, że głos rolników powinien być kluczowym elementem procesu podejmowania decyzji dotyczących zagospodarowania przestrzennego i wprowadzania nowych form ochrony przyrody na terenach rolniczych. Uczestnicy spotkania zwracali uwagę, że ochrona środowiska powinna iść zawsze w parze z poszanowaniem pracy rolników oraz możliwością dalszego rozwoju nowoczesnego i konkurencyjnego rolnictwa, które obecnie stoi przed wieloma wyzwaniami.
Zgodnie z uchwałą nr CX/2020/2025 Zarządu Województwa Lubelskiego z dnia 9 kwietnia 2025 r. w sprawie powołania zespołu przyrodniczo-historycznego ds. utworzenia Parku Krajobrazowego „Pradolina Wieprza” oraz Kraszczadzkiego Obszaru Chronionego Krajobrazu, jak podkreślili rolnicy, zespół ma charakter doradczy i koncentruje się na ocenie dokumentacji pod kątem ochrony środowiska, krajobrazu i kultury.
Delegaci wyartykułowali jednoznacznie, że: „rolnicy chcą być przy stole, a nie tylko o nich mówić”.
W wyniku przeprowadzonej dyskusji Delegaci Rady Powiatowej jednogłośnie przyjęli wniosek skierowany do Zarządu Lubelskiej Izby Rolniczej celem dalszego procedowania o treści:
„Działając w imieniu Rady Powiatowej Lubelskiej Izby Rolniczej Powiatu Krasnostawskiego, zwracamy się do Zarządu Lubelskiej Izby Rolniczej z wnioskiem o podjęcie jednoznacznego stanowiska w sprawie planowanego utworzenia Kraszczadzkiego Obszaru Chronionego Krajobrazu na terenie Powiatu Krasnostawskiego.
W dniu 9 kwietnia 2025 r. uchwałą nr CX/2020/2025 Zarząd Województwa Lubelskiego powołał Zespół przyrodniczo-historyczny ds. utworzenia Parku Krajobrazowego „Pradolina Wieprza” oraz Kraszczadzkiego Obszaru Chronionego Krajobrazu. Zgodnie z § 2 uchwały, do zadań Zespołu należy nadzorowanie prac nad sporządzeniem dokumentacji oraz budowanie społecznego poparcia dla idei powstania wskazanych form ochrony przyrody.
W naszej ocenie proces ten powinien w równym stopniu uwzględniać skutki społeczno-gospodarcze planowanych rozwiązań, w szczególności ich wpływ na funkcjonowanie i rozwój gospodarstw rolnych.
Należy podkreślić, że Powiat Krasnostawski ma charakter typowo rolniczy. Rolnictwo stanowi podstawowy kierunek aktywności gospodarczej oraz główne źródło utrzymania znacznej części mieszkańców. Struktura gospodarcza powiatu oparta jest na gospodarstwach rodzinnych, których stabilność ekonomiczna bezpośrednio przekłada się na sytuację społeczną i demograficzną całego regionu. Każde istotne ograniczenie możliwości inwestycyjnych w rolnictwie będzie miało wymiar nie tylko indywidualny, lecz systemowy – wpływając na rozwój całego powiatu.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, ustanowienie obszaru chronionego krajobrazu wiąże się z możliwością wprowadzenia określonych zakazów i ograniczeń dotyczących m.in. realizacji inwestycji budowlanych, zmian sposobu użytkowania gruntów czy lokalizacji obiektów produkcyjnych. W praktyce może to oznaczać:
• ograniczenie możliwości modernizacji i rozbudowy budynków inwentarskich,
• utrudnienia w realizacji inwestycji infrastrukturalnych w gospodarstwach,
• wydłużenie i skomplikowanie procedur administracyjnych,
• spadek wartości gruntów rolnych,
• osłabienie konkurencyjności gospodarstw rodzinnych wobec podmiotów funkcjonujących poza obszarami objętymi dodatkowymi ograniczeniami.
Wprowadzenie dodatkowej formy ochrony przyrody na terenie o wyraźnie rolniczym charakterze może mieć skutki nieproporcjonalne do zakładanych efektów ochronnych. Należy także wskazać, że rolnicy od pokoleń współtworzą krajobraz tego obszaru i prowadzą działalność w sposób, który nie doprowadził do degradacji jego walorów przyrodniczych. Krajobraz rolniczy, który ma podlegać ochronie, jest w istocie efektem pracy lokalnych gospodarstw.
Z przekazywanych informacji wynika, że dotychczas nie przedstawiono szczegółowych analiz wpływu planowanego obszaru na:
• wartość gruntów rolnych,
• możliwości inwestycyjne gospodarstw,
• sytuację ekonomiczną rodzin utrzymujących się z rolnictwa,
• długofalowy rozwój obszarów wiejskich,
• potencjalne skutki społeczne, w tym ryzyko ograniczenia aktywności gospodarczej i odpływu młodych mieszkańców z terenów wiejskich.
Zwracamy również uwagę, że w składzie Zespołu powołanego uchwałą nr CX/2020/2025 nie przewidziano bezpośredniej reprezentacji samorządu rolniczego, mimo że to rolnicy są głównymi użytkownikami gruntów, których planowane regulacje będą dotyczyć w największym stopniu. Taka sytuacja budzi uzasadnione wątpliwości co do pełnej reprezentatywności procesu opiniowania i przygotowywania dokumentacji.
Rada Powiatowa stoi na stanowisku, że wszelkie działania ingerujące w sposób gospodarowania na terenach rolnych powinny być poprzedzone rzetelną analizą skutków społeczno-ekonomicznych, szerokimi konsultacjami społecznymi oraz realnym udziałem przedstawicieli rolników w pracach nad dokumentacją projektową. Dialog społeczny nie może ograniczać się wyłącznie do etapu formalnych konsultacji gotowego projektu.
W związku z powyższym wnosimy o:
1. Podjęcie przez Zarząd Lubelskiej Izby Rolniczej oficjalnego stanowiska wskazującego na konieczność wstrzymania dalszych prac do czasu przedstawienia pełnej analizy skutków społeczno-gospodarczych planowanego obszaru.
2 Wystąpienie do właściwych organów samorządu województwa o zapewnienie realnego udziału przedstawicieli samorządu rolniczego w pracach Zespołu.
3. Podjęcie działań mających na celu ochronę interesów rolników z terenu powiatu krasnostawskiego, w tym monitorowanie procesu legislacyjnego i opiniowanie projektów uchwał.
4. Wystąpienie do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, o wyrażenie opinii w sprawie tworzenia na terenach o typowo rolniczym charakterze kolejnych obszarów chronionego krajobrazu
Podkreślamy, że środowisko rolnicze nie sprzeciwia się idei ochrony przyrody jako takiej. Ochrona ta musi jednak uwzględniać zasadę proporcjonalności, konstytucyjną ochronę prawa własności oraz realia gospodarcze regionu, którego podstawą funkcjonowania jest produkcja rolna i bezpieczeństwo żywnościowe.
Liczymy na merytoryczne i zdecydowane działania Samorządu Rolniczego w obronie interesów rolników oraz na wypracowanie rozwiązań uwzględniających zarówno potrzeby ochrony środowiska, jak i dalszy rozwój rolnictwa w Powiecie Krasnostawskim.”
