W odpowiedzi na wystąpienie Zarządu Krajowej Rady Izb Rolniczych z 10 lipca 2026 r. dotyczące kontroli żywności importowanej do Polski z państw trzecich Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przedstawił następujące wyjaśnienia:
- Napływu produktów rolnych z innych krajów
Odnosząc się do stwierdzenia dotyczącego napływu produktów rolnych z innych krajów, należy podkreślić, że mając na względzie ochronę zdrowia konsumentów, a także zapewnienie uczciwych warunków konkurencji dla polskich producentów rolnych, rząd Polski przyjął rozwiązania legislacyjne zmierzające do ograniczenia ryzyka wprowadzania na polski rynek żywności wyprodukowanej z wykorzystaniem środków ochrony roślin niedopuszczonych do stosowania w Unii Europejskiej (UE).
30 kwietnia 2026 r. przyjęte zostało, na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia (1) w porozumieniu ze mną, rozporządzenie Ministra Zdrowia (MZ) w sprawie ustanowienia szczególnych wymagań dla środków spożywczych dotyczących pozostałości substancji czynnych środków ochrony roślin. Rozporządzenie to wprowadziło szczególne wymagania dla wybranych środków spożywczych wprowadzanych do obrotu na terytorium Polski – produkty wymienione w załączniku do rozporządzenia nie mogą zawierać wykrywalnych pozostałości substancji uznanych za szczególnie szkodliwe, a jednocześnie stosowanych w niektórych państwach trzecich (te substancje to: glufosynat, tiofanat metylowy, karbendazym i benomyl).
Objęte regulacją środki spożywcze to m. in. pszenica, żyto, owies, jęczmień, miód, ziemniaki, pomidory, bakłażany, jabłka, czereśnie oraz śliwki.
Jednocześnie Polska zwróciła się do Komisji Europejskiej (KE) z wnioskiem o przyjęcie analogicznych ograniczeń importowych na poziomie prawa UE.
Odnosząc się do zwiększenia liczby oraz zakresu kontroli żywności i produktów rolnych należy podkreślić, że towary rolno-spożywcze sprowadzane do Polski z państw trzecich muszą spełniać wymagania Unii Europejskiej w zakresie bezpieczeństwa żywności, w tym dotyczące najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości środków ochrony roślin zgodnie z przepisami rozporządzenia (WE) nr 396/20054(2).
Rozporządzenie to określa wymagania także w odniesieniu do substancji czynnych wycofanych ze stosowania w UE.
Kontrole graniczne towarów importowanych z państw trzecich pod kątem pozostałości środków ochrony roślin, wykonuje Państwowa Inspekcja Sanitarna podległa Ministrowi Zdrowia.
Jednakże wychodząc naprzeciw postulatom organizacji rolniczych oraz w trosce o bezpieczeństwo konsumentów, MRiRW finansuje (w ramach zadań dotacji celowych) wykonywanie dodatkowych badań żywności importowanej, pod kątem pozostałości środków ochrony roślin.
Próbki pobierane są przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a następnie badane w laboratoriach Instytutu Ogrodnictwa – Państwowego Instytutu Badawczego oraz Instytutu Ochrony Roślin – Państwowego Instytutu Badawczego.
W ramach realizacji tego zadania badanych jest w jednej próbce od 509 do 621 analizowanych substancji.
- Przywóz żywności pochodzenia zwierzęcego z państw trzecich do UE jest dopuszczalny pod warunkiem spełnienia przez te produkty unijnych wymogów bezpieczeństwa zdrowotnego.
Ww. żywność musi być zgodna z wymaganiami określonymi w przepisach prawa żywnościowego UE lub warunkami uznanymi za równoważne. Przywóz ww. żywności możliwy jest wyłącznie z państwa trzeciego lub jego regionów, lub kiedy właściwe, z zakładów w państwach trzecich znajdujących się na listach ogłaszanych przez KE. Państwo trzecie może zostać umieszczone na ww. listach wyłącznie, gdy Komisja zatwierdzi przekazany jej przez dane państwo trzecie wniosek, któremu towarzyszą stosowne dowody i gwarancje, że dane zwierzęta i towary z przedmiotowego państwa trzeciego spełniają stosowne wymogi z zakresu przepisów dotyczących bezpieczeństwa żywności.
Polska jako państwo członkowskie UE stosuje systemy kontroli urzędowej żywności pochodzenia zwierzęcego zgodne z prawem UE i według standardów zharmonizowanych na poziomie całej UE. Organem właściwym do przeprowadzania kontroli urzędowych w zakresie jakości zdrowotnej żywności pochodzenia zwierzęcego przywożonej do Unii z państw trzecich poprzez polskie punkty kontroli granicznej jest graniczny lekarz weterynarii.
Urzędowa kontrola graniczna prowadzona przez granicznego lekarza weterynarii polega w szczególności na kontroli dokumentów, kontroli identyfikacyjnej oraz kontroli bezpośredniej.
Kontrole te są przeprowadzane zgodnie z częstotliwością określoną w przepisach UE z uwzględnieniem informacji dotyczących ryzyka związanego z daną kategorią żywności i dostępnych ocen naukowych. Kontrole są monitorowane i koordynowane poprzez unijny system TRACES, który służy jako narzędzie analizy ryzyka. Przy stwierdzeniu niezgodności, np. dla danej kategorii produktu, konkretnego kraju pochodzenia, czy danego zakładu pochodzenia, częstotliwość kontroli może wzrosnąć, zgodnie z analizą ryzyka. Dodatkowo istnieje możliwość wdrażania tzw. kontroli wzmożonych, obejmujących każdą przesyłkę określonego rodzaju produktu pochodzącego z danego zakładu. Mechanizmy te pozwalają na bieżące reagowanie na pojawiające się zagrożenia oraz skuteczne eliminowanie niezgodności.
Ponadto w ramach kontroli bezpośredniej pobierane są wyrywkowo próby do badań w laboratoriach urzędowych w ramach krajowego planu monitoringu pozostałości leków weterynaryjnych, zanieczyszczeń mikrobiologicznych oraz skażeń radioaktywnych.
W przypadku, gdy przesyłka nie spełnia odpowiednich wymagań przywozowych, nie zostaje wydana zgoda na jej wwóz na terytorium UE, towar nie zostaje dopuszczony do obrotu, a przesyłka zostaje odesłana do państwa pochodzenia lub poddana zniszczeniu na koszt osoby odpowiedzialnej za przesyłkę.
Wyniki badań laboratoryjnych z próbek pobranych z żywności pochodzenia zwierzęcego w ostatnich latach w polskich punktach kontroli granicznej wskazują, że odsetek wyników niezgodnych jest na niskim poziomie i nie stwarza zagrożenia dla zdrowia i życia konsumentów. Należy również zauważyć, że w 2024 r. z uwagi na liczne protesty środowiska rolniczego oraz pojawiające się w przestrzeni publicznej informacje o niezadowalającym stanie bezpieczeństwa zdrowotnego towarów przywożonych z państw trzecich na teren Polski, w szczególności z Ukrainy, wprowadzono zwiększoną częstotliwość kontroli fizycznych przesyłek, w ramach których pobierane były dodatkowe próbki do badań laboratoryjnych.
Wyniki tych dodatkowych kontroli nie wykazały niezgodności.
Podkreślić należy, że kontrole urzędowe obejmujące pobieranie próbek do badań laboratoryjnych prowadzone są z częstotliwością, która bazuje na szeregu danych, w tym niezgodnościach stwierdzanych w przeszłości, powiadomieniach RASFF, wynikach kontroli służb UE w danych państwach członkowskich. Każdy sygnał o zwiększeniu ryzyka powoduje automatyczne uruchamianie mechanizmu zaostrzenia kontroli, który to mechanizm działa stosownie do stwierdzanych zagrożeń.
Mając na uwadze powyższe, aktualnie nie planuje się zwiększenia częstotliwości ww. kontroli i liczby pobieranych próbek z zakresu bezpieczeństwa zdrowotnego żywności pochodzenia zwierzęcego przywożonej z państw trzecich.
Natomiast w kwestii wzmocnienia współpracy służb kontrolnych, resort rolnictwa stoi na stanowisku, że aby zapewnić niezakłócone działanie systemu nadzoru nad łańcuchem rolno- spożywczym w Polsce, konieczne jest współdziałanie, współpraca, dobra komunikacja i koordynacja działań inspekcji w nim uczestniczących, w tym inspekcji mi podległych.
Współpraca ta jest realizowana w trybie ciągłym przy pomocy narzędzi formalnych, takich jak np. porozumienia o współdziałaniu i współpracy zawierane przez organy zaangażowane w system nadzoru nad łańcuchem rolno-spożywczym. Współpracę formalną skutecznie uzupełniają kontakty robocze i inne dobre praktyki wzajemnych relacji między inspekcjami.
- Zwiększenie liczby oraz zakresu kontroli żywności i produktów rolnych importowanych do Polski.
Artykuły rolno-spożywcze importowane do Polski z krajów trzecich objęte są stałym nadzorem właściwych organów urzędowej kontroli żywności. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (3), w zakresie jakości handlowej nadzór ten sprawuje Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS).
IJHARS sprawuje szeroki nadzór w powyższym zakresie, tj. „od pola do stołu”. Do jej zadań, w ramach sprawowanego nadzoru, należy w szczególności kontrola artykułów rolno- spożywczych. Kontrola ta przeprowadzana jest zarówno na granicy, jak i na kolejnych etapach obrotu krajowego, w tym: u importerów, w hurtowniach, sklepach oraz zakładach przetwórczych, wyłącznie w zakresie jakości handlowej.
Jakość handlowa to cechy artykułu rolno-spożywczego dotyczące jego właściwości organoleptycznych, fizykochemicznych i mikrobiologicznych w zakresie technologii produkcji, wielkości lub masy oraz wymagania wynikające ze sposobu produkcji, opakowania, prezentacji i oznakowania, nieobjęte innymi wymaganiami: sanitarnymi, weterynaryjnymi lub fitosanitarnymi. Przepisy ustawy (3) nie dotyczą wymagań zdrowotnych, sanitarnych, weterynaryjnych i fitosanitarnych odnoszących się do artykułów rolno-spożywczych określonych w odrębnych przepisach.
Kontroli IJHARS podlegają wyłącznie artykuły rolno-spożywcze przeznaczone na cele spożywcze oraz produkty ekologiczne. W ramach kontroli jakości handlowej, IJHARS nie posiada uprawnień do badania parametrów zdrowotnych i fitosanitarnych, np. obecność metali ciężkich, mykotoksyn, antybiotyków, pozostałości środków ochrony roślin (dot. produktów konwencjonalnych). Badanie te pozostają w kompetencjach wyspecjalizowanych służb nadzoru weterynaryjnego, sanitarnego lub fitosanitarnego. Wyjątek stanowią kontrole w zakresie produktów rolnictwa ekologicznego, w ramach których IJHARS może także pobierać próbki i zalecać badania na obecność substancji niedozwolonych w produkcji ekologicznej, w tym pozostałości pestycydów.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, wprowadzane do obrotu artykuły rolno-spożywcze powinny spełniać wymagania w zakresie jakości handlowej, jeżeli w przepisach o jakości handlowej zostały określone takie wymagania, oraz dodatkowe wymagania dotyczące tych artykułów, jeżeli ich spełnienie zostało zadeklarowane przez producenta. Zasada ta dotyczy wszystkich artykułów rolno-spożywczych oferowanych na polskim rynku, a więc także tych importowanych z krajów trzecich. Natomiast warunkiem dopuszczenia ich do obrotu w rozumieniu przepisów prawa celnego jest przeprowadzenie kontroli jakości handlowej przez IJHARS.
Urzędowej kontroli przeprowadzanej przez IJHARS w obrocie z zagranicą podlegają:
- importowane artykuły rolno-spożywcze wskazane w rozporządzeniu w sprawie wykazu artykułów rolno-spożywczych przywożonych z zagranicy oraz ich minimalnych ilości podlegających kontroli jakości handlowej,
- importowane oraz przeznaczone na eksport świeże owoce i warzywa objęte wymaganiami norm handlowych UE.
Kontrola jakości handlowej w imporcie jest kontrolą obligatoryjną i obejmuje około 200 grup produktów wykazanych w przepisach krajowych. Kontrola w eksporcie ma charakter dobrowolny (z wyjątkiem rynku świeżych owoców i warzyw) i odbywa się w trybie oceny jakości handlowej wykonywanej na wniosek przedsiębiorcy.
Warto zaznaczyć, że po wejściu w życie nowelizacji ustawy, IJHARS będzie mogła kontrolować artykuły rolno-spożywcze nieobjęte wykazem oraz przewożone w ilościach mniejszych niż minimalne ilości podlegające kontroli jakości handlowej, jeżeli zajdzie uzasadnione podejrzenie, że artykuły te nie spełniają wymagań.
Urzędowa kontrola jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych w obrocie z zagranicą przeprowadzana jest według tych samych zasad i trybu, co kontrole na rynku krajowym. Ich celem jest sprawdzenie zgodności produktu z przepisami o jakości handlowej oraz deklaracją jakościową przedłożoną przez wprowadzającego do obrotu, w tym importera, jak również sprawdzenie warunków jego składowania lub transportowania. Deklaracją jakościową może być np. specyfikacja produktu, świadectwo jakości, atest jakościowy lub etykieta produktu.
Kontrola jakości handlowej obejmuje co najmniej jedną z następujących czynności:
- sprawdzenie dokumentów umożliwiających identyfikację artykułu rolno-spożywczego, atestów jakościowych, wyników badań laboratoryjnych oraz innych dokumentów świadczących o jego jakości handlowej,
- sprawdzenie opakowania, oznakowania, prezentacji artykułu rolno-spożywczego oraz warunków jego przechowywania i transportu,
- oględziny artykułu rolno-spożywczego,
- pobranie próbek i wykonanie badań laboratoryjnych,
- ustalenie klasy jakości artykułu rolno-spożywczego,
- sprawdzanie sposobu produkcji artykułu rolno-spożywczego lub prawidłowości przebiegu procesu technologicznego.
O zakresie i trybie kontroli decyduje inspektor biorąc pod uwagę: ocenę ryzyka wystąpienia niezgodności, w tym specyficzne cechy badanego produktu, wyniki wcześniejszych kontroli oraz warunki i możliwości techniczne do przeprowadzenia kontroli. W przypadku, gdy po przeprowadzeniu oględzin produktu zachodzi podejrzenie co do jego niewłaściwej jakości handlowej, inspektor z danej partii może pobrać próbki w celu wykonania dalszych badań laboratoryjnych.
Należy zaznaczyć, że na przejściach granicznych z Ukrainą zapewniona jest całodobowa kontrola oraz bieżące monitorowanie przepływu towarów. Jednocześnie, mając na względzie wejście w życie umowy handlowej UE-Mercosur oraz możliwe konsekwencje jej obowiązywania dla polskiego rolnictwa i rynku rolno-spożywczego, w IJHARS zostały podjęte działania mające na celu przygotowanie jednostek terenowych na wynikające z tej umowy wyzwania. Opracowano i wdrożono strategię monitorowania produktów pochodzących z krajów Mercosur, która pozwala skutecznie weryfikować zgodność z wymaganiami jakościowymi. W ramach tych działań skontrolowano prawie 4 tysiące partii produktów.
W 2025 r., w ramach granicznych kontroli jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, IJHARS skontrolowała ogółem 81 878 partii produktów importowanych z krajów trzecich (w tym 6 286 partii świeżych owoców i warzyw objętych normami handlowymi UE). W wyniku tych kontroli, na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy (3), wydano 95 decyzji zakazujących wprowadzenia do obrotu 121 partii artykułów rolno-spożywczych pochodzących z krajów trzecich.
- Wzmocnienie współpracy pomiędzy organami odpowiedzialnymi za kontrole graniczne i kontrole rynku.
Postulat ten jest realizowany w ramach obowiązującego systemu nadzoru. Skuteczny nadzór nad jakością i bezpieczeństwem żywności wymaga ścisłej współpracy wszystkich organów zaangażowanych w kontrole na granicy oraz na rynku krajowym.
Realizując zadania ustawowe, w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli, organy IJHARS aktywnie współpracują z pozostałymi organami urzędowej kontroli żywności w Polsce i UE, a także z organami ścigania oraz administracją skarbową.
MRiRW pozytywnie ocenia wszelkie działania służące dalszemu wzmacnianiu współpracy, w tym wymiany informacji między poszczególnymi służbami. Takie podejście pozwala na szybsze identyfikowanie potencjalnych zagrożeń, skuteczniejsze kierowanie działań kontrolnych oraz zwiększanie efektywności nadzoru nad rynkiem rolno-spożywczym.
- Zapewnienie odpowiednich środków finansowych na rozwój laboratoriów i zwiększenie liczby badań.
Laboratoria GIJHARS stanowią istotny element systemu urzędowej kontroli żywności. W latach 2023-2026, na podstawie porozumienia zawartego pomiędzy Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi a Głównym Inspektorem JHARS, został przeprowadzony proces ich modernizacji finansowany ze środków Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), którego łączna wartość wyniosła ponad 16 mln zł netto. Inwestycje objęły wszystkie laboratoria GIJHARS (łącznie 7) i miały na celu zwiększenie możliwości analitycznych, rozwój nowoczesnych metod badawczych oraz zwiększenie przepustowości wykonywanych analiz.
Resort rolnictwa dostrzega znaczenie zrealizowanego przedsięwzięcia i dalszego wzmacniania potencjału laboratoriów urzędowych. Nowoczesne laboratoria urzędowej kontroli żywności to nie tylko szansa na efektywne badanie jakości żywności, ale przede wszystkim rozszerzenie możliwości wykrywania zafałszowań żywności, w trosce o dobro i ochronę interesów konsumentów. To lepsza kontrola i nadzór nad żywnością wytwarzaną w Polsce oraz importowaną z innych krajów UE oraz spoza UE. To możliwość potwierdzenia wysokiej jakości i wartości polskich produktów, w tym regionalnych, tradycyjnych, ekologicznych.
- Podjęcie działań legislacyjnych na poziomie krajowym i unijnym zmierzających do pełnego wdrożenia zasady wzajemności wymagań wobec produktów importowanych oraz skuteczniejszej ochrony unijnego rynku rolnego.
Obowiązujące przepisy prawa przewidują, że artykuły rolno-spożywcze wprowadzane do obrotu na rynku polskim, niezależnie od kraju pochodzenia, muszą spełniać wymagania w zakresie jakości handlowej określone w przepisach o jakości handlowej oraz dodatkowe wymagania zadeklarowane przez producenta. Towary importowane z krajów trzecich niespełniające powyższych wymagań mogą zostać objęte zakazem wprowadzenia do obrotu, a decyzje w tym zakresie są natychmiast wykonalne i stanowią podstawę odmowy dopuszczenia towaru do obrotu.
Źródło: KRIR
